Tradycja — rzecz święta, ponieważ jest naszym dziedzictwem oraz świadczy o naszej przynależności do religii, kultury i regionu. W związku ze zbliżającymi się dużymi krokami Świętami Bożego Narodzenia postanowiłam podzielić się kilkoma zwyczajami dawnymi i obecnymi związanymi z tym tematem. Obyczaje przekazywane są z pokolenia na pokolenie. Należy o nie dbać i pielęgnować, bez znaczenia czy wywodzą się z obrządku religijnego, czy pogańskiego.
Wchodząc do rodziny mojego męża, pierwszy raz spotkałam się ze zwyczajem porannego odwiedzania domów przez mężczyzn, mimo że oboje pochodzimy z Mazowsza. Pogrzebałam trochę i co ciekawe jest to tradycja się gające jeszcze czasów dworków ziemiańskich. Wierzono wówczas i okazuje się, że nadal to się kultywuje np. w mojej wsi, że w Wigilię Bożego Narodzenia, jeżeli pierwszy nas odwiedzi chłop, to wróży pomyślność dla domu i rodziny w przyszłym roku, kobieta zaś zwiastuje nieszczęście. Dawniej panie bardzo pilnowały tego, by do południa nie opuszczać domów i przypadkiem nie przynieść kłopotów sąsiadom. Z opowieści rodzinnych wiem, że kto pierwszy odwiedził babcię w Wigilię, dostawał butelkę jej nalewki, a kolejni panowie już tylko kieliszek. Nieletni mogli liczyć na coś słodkiego i nie ukrywam, że do dziś jakaś czekolada w domu czeka na tego, kto odwiedzi nas w tym dniu. Ma to swoje plusy, bo jak trzeba pożyczyć od sąsiadów przysłowiową szklankę cukru, to wysyła się męża lub syna.
W moim rodzinnym domu mama zawsze mówiła „jaka Wigilia, taki cały rok”. W tym szczególnym dniu zawsze staraliśmy się zachowywać najgrzeczniej, jak tylko się dało. Co prawda nie zawsze się dało, jak to dzieci, ale starania były. Dawniej rodzice przestrzegali, że „kto w Wigilię dostanie lanie, ten cały rok będzie baty zbierał”.
Okres świąteczny to oczywiście przyozdobiona choinka. Do polskich domów zawitała ona zza zachodniej granicy w XIX wieku wraz z niemieckim narodem i zaborami. W czasach szlacheckich zaś pokoje ozdabiano wiązanymi snopkami zbóż, które ustawiano w rogach izby. Miały one nawiązywać do stajenki, w której narodził się Jezus. Po kolacji zabierano te snopki i obwiązywano nimi drzewka w sadach, by obficie owocowały w kolejnym roku. Pod sufitem zaś wieszano podłaźniczkę, czyli zieloną gałązkę świerku, sosny lub jodły, którą strojono rajskimi jabłuszkami, złoconymi orzechami, słomianymi ozdobami i kolorowymi wstążkami. Nadal w okresie świątecznym wiesza się zieloną gałązkę, tyle że jemioły, pod którą można bezkarnie skraść całusa. Niektórzy zwracają uwagę, by gałązka nie zawierała białych koralików, gdyż według niektórych wierzeń zwiastują one w przyszłym roku łzy.
Wigilia to czas wyczekiwania pierwszej gwiazdki, wraz z którą siada się do stołu, gdzie powinno czekać już dwanaście potraw. Tę symboliczną dwunastkę wiąże się z dwunastoma apostołami, ale również z dwunastoma miesiącami roku. Potrawy na stole powinny być postne i zawierać wszystkie płody przyrody: z pól (potrawy mączne), sadu (owoce suszone i orzechy), ogrodu (kapusta, groch, mak), lasu (grzyby) i z wody (ryby).
Przy stole nie może zabraknąć również wolnego miejsca. Niektórzy uważają, że to dla zbłąkanego wędrowca, a inni, że dla dusz odwiedzających domostwa w tym szczególnym czasie. Dawniej, zanim usiadło się przy stole, dmuchano na krzesło i mówiono „posuń się duszyczko”. W okresie okupacji i wojny puste miejsce przy stole miało być dla osoby, która nie mogła przy nim zasiąść ze względu na udział w działaniach zbrojnych, przebywaniu w więzieniu, obozie pracy lub na zsyłce.
W wielu domach kolację zaczyna się od modlitwy, czytania ewangelii oraz życzeń i podzielenia się opłatkiem, zacząwszy od najstarszej osoby w rodzinie. Jeszcze kilkanaście lat temu w na święta nabywano opłatki białe i kolorowe. Tymi kolorowymi, najczęściej różowymi, gospodarz dzielił się ze swoimi zwierzętami. Do dziś mówi się, że w Wigilię zwierzęta mówią ludzkim głosem. Kto wie… Może nawet śpiewają kolędy?
Share this content:
Opublikuj komentarz